منیزیم یکی از مهم‌ترین مواد معدنی موردنیاز بدن است و به همین دلیل کمبود آن ایجاد مشکل می‌کند. منیزیم سطح دیگر مواد معدنی موردنیاز بدن مثل پتاسیم و کلسیم را تنظیم می‌کند، برای سلامت سلول‌ها ضروری است و در بیش از ۳۰۰ فرایند بیوشیمیایی بدن نقش دارد. علائم کمبود منیزیم با خستگی و گرفتگی عضلانی و حالت تهوع شروع میشود و در صورت تشدید، می‌تواند به آریتمی قلبی، تشنج و حتی کما ختم شود.
در این مقاله بعد از شرح علایم کمبود منیزیم ملایم و شدید، به شما میگوییم که چرا باید این کمبود را جدی بگیرید و چگونه از آن جلوگیری کنید.
بیشتر بخوانید: فواید و خواص منیزیم چیست؟
کمبود منیزیم چیست؟
کمبود این ماده معدنی با عنوان هیپومنیزمی (Hypomagnesemia) هم شناخته میشود و زمانی رخ می‌دهد که بدن منیزیم کافی برای عملکردهای طبیعی و فیزیولوژیک خود دریافت نکند. معمولا منیزیم زیر ۱.۷ تا ۲.۶ واحد (میلی‌گرم در دسی‌لیتر خون) در بزرگسالان و ۱.۷ تا ۲.۲ در کودکان، با عنوان کمبود منیزیم تشخیص داده میشود و نیازمند درمان است.
منیزیم برای بدن فواید زیر را به دنبال دارد و به همین دلیل کمبود آن می‌تواند خطرناک باشد:
- انتقال مؤثر پیام‌های عصبی و تقویت سیستم عصبی
- انقباض صحیح عضلات
- جلوگیری از التهاب
- تنظیم تعادل الکترولیت‌ها
- تنظیم خلق‌وخو
- بهبود سلامت قلب
علائم کمبود منیزیم در بدن
نشانه‌های کمبود منیزیم در بدن با خستگی و پرش عضلات شروع میشود و ممکن است خفیف باشند. به همین دلیل بدون آزمایش خون، نمی‌توان کمبود آن را تا سال‌ها تشخیص داد. در صورت عدم درمان، علایم کمبود منیزیم به‌صورت فشار خون بالا، مقاومت به انسولین، پوکی استخوان، میگرن و اختلالات ریتم قلب خود را نشان می‌دهند.
در ادامه به علائم هشداردهنده کمبود این ماده معدنی در بدن می‌پردازیم:
کمبود منیزیم و خستگی
ضعف عمومی، خستگی عضلات و کاهش سطح انرژی از مهم‌ترین علائم کمبود منیزیم در بدن هستند. کمبود این ماده معدنی انتقال پیام‌های عصبی به مغز را مختل می‌کند و سطح پتاسیم در سلول‌های عضلات را پایین می‌آورد؛ اتفاقی که منجر به خستگی و ضعف عضلات میشود.
کمبود منیزیم و گرفتگی عضلات
پرش، لرزش و گرفتگی عضلات یا اسپاسم عضلات از علائم کمبود منیزیم است. در موارد نادر و هنگام کمبود شدید، کمبود این ماده معدنی ممکن است منجر به تشنج و حملات انقباضی هم بشود. کمبود زیاد منیزیم، ورود کلسیم به سلول‌های عصبی را افزایش می‌دهد و این موضوع باعث تحریک بیش از حد اعصاب عضلانی و گرفتگی میشود.
البته پرش غیرارادی عضلات ممکن است دلایل دیگری مثل استرس و مصرف بیش از حد کافئین هم داشته باشد. همچنین امکان دارد به عنوان عارضه جانبی مصرف برخی داروها یا علائم بیماری‌های عضلانی زیر هم ظاهر شود:
- دیستروفی عضلانی
- ام‌اس (مولتیپل اسکلروزیس)
- میاستنی گراویس
کمبود منیزیم و گزگز دست و پا
کمبود خفیف منیزیم در بدن با برهم زدن تعادل الکترولیت‌های مهم مثل کلسیم و پتاسیم، باعث گزگز دست و پا میشود. مصرف الکل، اسهال مزمن و مصرف برخی داروها مثل آنتی بیوتیک‌های آمینوگلیکوزید (جنتامایسین) و دیورتیک‌ها (فوروزماید) در بروز این وضعیت نقش دارند.
تهوع و کاهش اشتها
منیزیم با اسیدهای چرب در روده به‌خوبی ترکیب میشود و به این طریق جذب چربی غذایی را افزایش می‌دهد. درنتیجه کمبود آن می‌تواند روند جذب غذا را مختل کند و کمبود اشتها را به دنبال داشته باشد. حالت تهوع و استفراغ نیز یکی از علایم کمبود منیزیم است؛ اما این وضعیت می‌تواند دلایل متنوع دیگری هم داشته باشد.
کمبود منیزیم و خواب
مطالعات علمی نشان داده‌اند که مصرف به اندازه این ماده معدنی به آرام کردن بدن و عضلات و بهبود خلق‌وخو کمک می‌کند و درنتیجه ممکن است کیفیت خواب را بالا ببرد. کم بودن منیزیم در بدن ممکن است با بی‌خوابی، اضطراب و افسردگی در ارتباط باشد و حتی منجر به توهم و تحریک‌پذیری عصبی شود.
کمبود منیزیم و درد پا
تحقیقات علمی ثابت کرده‌اند که افزایش مصرف منیزیم در کاهش درد و حساسیت عضلات پا مؤثر است و به درمان بیماری‌هایی مثل فیبرومیالژیا (یک بیماری خودایمنی با درد گسترده در سراسر بدن) کمک می‌کند. همچنین منیزیم با تنظیم پیام‌های عصبی عضلانی و عملکرد عضلات، از انقباض‌های ناخواسته و شدید عضلانی و درد پا جلوگیری می‌کند.
کمبود منیزیم و درد مفاصل
درد مفاصل نشانه اختصاصی کم بودن منیزیم نیست؛ اما ممکن است کمبود آن از مسیرهای مختلف منجر به درد مفاصل شود:
- افزایش التهاب در بدن
- تنش و گرفتگی عضلانی
- تأثیر بر سلامت استخوان (با ایجاد نقص در متابولیسم کلسیم و ویتامین D)
علائم کمبود شدید منیزیم چیست؟
فهرست زیر علائم کمبود منیزیم شدید را نشان می‌دهد که برخی از آن‌ها می‌توانند خطرناک باشند:
- گزگز یا بی‌حس شدن دست و پا
- گرفتگی و اسپاسم عضلات شدید
- لرزش
- حرکات غیرطبیعی چشم (نیستاگموس)
- تغییرات و نوسانات خلقی
- اختلال در ریتم قلبی (آریتمی)
- تشنج
- کما
علائم کمبود منیزیم در زنان
بیشتر علایم کمبود منیزیم در خانم‌ها و آقایان تقریبا مشترک است و خستگی و ضعف، بی‌اشتهایی، سردردهای میگرنی، اسپاسم عضلانی، افسردگی، تشنج و اختلالات خواب را به دنبال دارد. یکی از نشانه‌های اختصاصی کمبود منیزیم در زنان، تشدید علائم جسمی و روحی سندرم پیش از قاعدگی (PMS) است.
علائم کمبود منیزیم در مردان
علامت اختصاصی کمبود این ماده معدنی در مردان، مشکل در نعوظ به دلیل ضعف عملکرد عضلات است. همچنین ممکن است مردان در صورت کم بودن منیزیم، دچار علائم زیر هم بشوند:
- گرفتگی عضلات
- ضعف و خستگی مزمن
- تپش قلب
- اضطراب
- کاهش اشتها
- حالت تهوع
- سردرد
- ضعف حافظه
علائم کمبود منیزیم در کودکان
نشانه‌های کمبود منیزیم در کودکان بیشتر خود را به‌صورت کاهش اشتها، حالت تهوع، استفراغ، خستگی و ضعف نشان می‌دهند و امکان دارد این مشکل علائم جدی‌تری مثل سوزن شدن دست و پا، گرفتگی عضلات و تشنج را هم ایجاد کند.
کمبود منیزیم باعث چه میشود؟
کاهش منیزیم در بدن ممکن است مشکلات بالقوه زیر را ایجاد کند:
- اسپاسم عضلانی
- پوکی استخوان
- افسردگی
- فشارخون بالا
- آریتمی قلبی
- بی‌خوابی
- گرفتگی عضلات پا
- تشنج
- بی‌حسی و گزگز دست و پا
- کاهش اشتها
- حالت تهوع و استفراغ
- هذیان
- آسم
- یبوست
- تغییرات خلق‌وخو
علت کمبود منیزیم چیست؟
کمبود شدید منیزیم معمولا در افراد سالم به‌ندرت رخ می‌دهد و بیشتر زمانی اتفاق می‌افتد که دریافت منیزیم کم باشد، به‌خوبی در بدن جذب نشود یا بیش از حد دفع شود. عوامل رایجی که منجر به کمبود این ماده معدنی در بدن می‌شوند، می‌توانیم به فهرست زیر اشاره کنیم:
- مصرف بیش از حد الکل: این وضعیت منجر به تغذیه نامناسب، مشکلات گوارشی شدید و اختلال در عملکرد کلیه و کبد میشود؛ مشکلاتی که همگی در جذب و دفع منیزیم تأثیر می‌گذارند.
- اسهال مزمن: اسهال طولانی‌مدت میزان دفع منیزیم را افزایش می‌دهد.
- اختلالات توبولی کلیه: این بیماری‌ها بخش‌هایی از کلیه با نام توبول‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. توبول‌ها در جذب مجدد منیزیم از خون نقش دارند.
- دیابت نوع ۱ و ۲: در صورت عدم کنترل، میزان ادرار و دفع منیزیم را افزایش می‌دهند.
- مصرف برخی داروها: داروهای ادرارآور (دیورتیک) دفع منیزیم را افزایش می‌دهند و مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI) جذب آن را کم می‌کنند. برخی آنتی بیوتیک‌ها، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و داروهای شیمی‌درمانی هم چنین تأثیراتی دارند.
- بیماری التهابی روده: این اختلال مزمن منجر به کاهش جذب بسیاری از مواد ضروری برای بدن مثل منیزیم میشود.
- بیماری سلیاک: این بیماری موروثی به علت واکنش سیستم ایمنی بدن به گلوتن ایجاد میشود و جذب و دفع بسیاری از مواد معدنی ضروری و از جمله منیزیم را مختل می‌کند.
- فیبروز کیستیک: این بیماری ژنتیکی است و منجر به تولید مخاط بیش از حد در روده میشود؛ وضعیتی که جذب منیزیم را مختل می‌کند.
- پانکراتیت (التهاب لوزالمعده): این بیماری جذب منیزیم و ذخایر آن در بدن را کاهش می‌دهد.
- سوءتغذیه: کمبود شدید مواد مغذی سطح منیزیم در بدن را کاهش می‌دهد.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود منیزیم هستند؟
بر اساس گزارش موسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) متابولیسم و جذب منیزیم در همه افراد یکسان نیست و برخی به‌صورت ذاتی بیشتر در معرض کمبود این ماده معدنی قرار دارند:
- سالمندان: افراد بالای ۶۰ سال معمولا اشتهای کمتری برای غذا دارند یا داروهایی مصرف می‌کنند که جذب و حفظ منیزیم در بدن را مختل می‌کند. همچنین تغییرات مرتبط با افزایش سن در دستگاه گوارش نیز جذب منیزیم را کاهش می‌دهد.
- نوزادان و کودکان: کودکان کم سن به دلیل متابولسیم سریع و اندازه کوچک‌تر بدن، بیشتر در معرض کم‌آبی قرار دارند و نسبت به بزرگسالان بیشتر الکترولیت دفع می‌کنند.
- مبتلایان به بیماری‌های شدید: افرادی که نمی‌توانند غذا را از راه دهان دریافت کنند و مواد مغذی موردنیازشان را از راه وریدی دریافت می‌کنند هم ممکن است دچار کاهش سطح منیزیم در بدن شوند.
- مبتلایان به بیماری‌های روده: ابتلا به بیماری‌هایی مثل سلیاک، کرون و انتریت و همچنین جراحی‌های دستگاه گوارش (بای‌پس روده) روی جذب منیزیم تأثیر می‌گذارد.
آیا رژیم غذایی نامناسب باعث کمبود منیزیم میشود؟
رژیم‌های غذایی سنگین و محدودکننده هم باعث می‌شوند علائم کمبود منیزیم خود را نشان بدهند. در صورت داشتن این رژیم‌ها، نوشیدن زیاد آب هم راهگشا نیست و بدن بخش زیادی از الکترولیت‌های ضروری خود مثل منیزیم را دفع می‌کند. مصرف نوشیدنی‌های سرشار از منیزیم مثل آب قلم می‌تواند مشکل کاهش این ماده معدنی در رژیم‌های سخت را حل کند.
چگونه بفهمیم کمبود منیزیم داریم؟
یکی از ساده‌ترین راه‌ها، توجه به علائم کمبود منیزیم مثل کاهش اشتها، گرفتگی‌های عضلانی، حالت تهوع، خستگی مزمن و ضعف است. برای تشخیص دقیق این عارضه، باید به پزشک مراجعه کنید.
آیا آزمایش خون کمبود منیزیم را نشان می‌دهد؟
بله. با استفاده از آزمایش خون هم می‌توان سطوح پایین منیزیم را تشخیص داد. کمتر بودن این ماده معدنی در خون از مقادیر زیر، به عنوان کمبود در نظر گرفته میشود:
- بزرگسالان: ۱.۷ تا ۲.۶ میلی‌گرم در دسی لیتر
- کودکان: ۱.۷ تا ۲.۲ میلی‌گرم در دسی لیتر
علائم کمبود منیزیم معمولا زمانی خود را نشان می‌دهند که سطح منیزیم در بدن به زیر ۱.۲ میلی‌گرم در دسی لیتر کاهش پیدا کند.
نحوه تشخیص کمبود منیزیم
زمانی که شما به پزشک مراجعه می‌کنید، او ابتدا علائم کمبود منیزیم را به‌صورت بالینی بررسی می‌کند و از شما در مورد میزان اشتها، داشتن حالت تهوع و خستگی مفرط و همچنین علائمی مثل درد عضلانی، لرزش و بی‌حسی دست و پا می‌پرسد. تست ادرار ۲۴ ساعته، تست منیزیم یونیزه و بارگذاری منیزیم، از دیگر روش‌های تشخیص کمبود این ماده معدنی محسوب می‌شوند.
عوارض کمبود منیزیم
عوارض کمبود منیزیم متنوع است و برخی از آن‌ها ممکن است به مشکلات دیگر هم مرتبط باشند. فهرست زیر اصلی‌ترین عوارض و علائم کمبود منیزیم در بدن را نشان می‌دهد:
- خستگی مفرط
- گرفتگی عضلانی
- مشکلات سلامت روان مثل افسردگی
- آسم
- فشار خون بالا
- ریتم نامنظم قلب (آریتمی قلبی)
- پوکی استخوان
برای جبران کمبود منیزیم چه کنیم؟
مصرف غذاهای سرشار از منیزیم یا مکمل‌های آن با نظر پزشک، می‌تواند به رفع علائم کمبود این ماده معدنی کمک کند.
برای کمبود منیزیم چی بخوریم؟
بهترین منابع غذایی منیزیم عبارت‌اند از:
- اسفناج
- تخمه‌کدو
- ماست
- کفیر
- بادام
- لوبیا سیاه
- آووکادو
- انجیر
- شکلات تلخ
- موز
- دانه چیا
- بادام‌هندی
- شیر سیاه
- سویای سبز
- سیب‌زمینی پخته
- ماهی سالمون و هالیبوت
- سینه مرغ
- گوشت گاو چرخ‌کرده
- هویج
- برنج سفید
- بروکلی
آیا مکمل منیزیم لازم است؟
بیشتر افراد می‌توانند منیزیم موردنیاز خود را طریق رژیم غذایی تأمین کنند و درصورتی‌که مبتلا به هیپومنیزمی خفیف باشید، پزشک برای شما مکمل منیزیم تجویز می‌کند. مکمل‌های منیزیم به‌صورت قرص، ساشه (پودر)، کپسول، مایع و قرص جوشان و همچنین در فرم‌های مختلف کلات، سیترات، گلیسینات و کلرید در دسترس هستند که هرکدام مزایا و معایب خود را دارند.
قرص جوشان به دلیل جذب بالا، بلع راحت و طعم دلپذیر، انتخابی مناسب به عنوان مکمل منیزیم است. برای انتخاب بهترین قرص جوشان منیزیم، دقت کنید که دوز منیزیم آن استاندارد (کمتر از ۱۰۰۰ میلی‌گرم برای بزرگسالان) و تولیدشده توسط برندهای معتبر باشد.
یکی از بهترین مکمل‌های منیزیم موجود در بازار، مکمل قرص جوشان منیزیم ویوا آپ حاوی کلسیم است که دارای ۶۲۵ میلی‌گرم منیزیم و کلسیم است و مصرف آن به تقویت استخوان‌ها و عضلات کمک می‌کند. همچنین برای داشتن خواب باکیفیت، ریکاوری عضلانی، بهبود سلامت سیستم عصبی و کاهش علائم سندرم پیش از قاعدگی هم مفید است.
بیشتر بخوانید: بهترین مکمل جوشان منیزیم چیست؟
درمان کمبود منیزیم در بدن
درمان کمبود شدید منیزیم در بدن با تزریق منیزیم وریدی امکان‌پذیر است. این روش درمانی باید در بیمارستان یا سایر مراکز درمانی انجام شود و نیاز به پایش دقیق سطح منیزیم بیمار دارد. همچنین گاهی اوقات با درمان برخی بیماری‌های زمینه‌ای، علائم کمبود منیزیم هم از بین می‌روند. برای تشخیص و درمان این بیماری‌ها از روش‌های زیر استفاده می‌کنند:
- پنل جامع متابولیک (CMP): بررسی وضعیت عملکردهای متابولیکی مختلف بدن
- آزمایش ادرار: بررسی نقش کلیه‌ها در پایین بودن سطح منیزیم
- الکتروکاردیوگرام (ECG یا نوار قلب): بررسی ارتباط پایین بودن سطح منیزیم و ریتم قلبی
آیا برای افزایش جذب منیزیم کاری می‌توان انجام داد؟
با مصرف منابع غذایی گیاهی و حیوانی می‌توانید سطح منیزیم در بدن را بالا ببرید. مصرف دانه‌های روغنی، مغزها، غلات کامل و حبوبات از بهترین روش‌های افزایش جذب منیزیم است و مصرف آن‌ها به‌ویژه اگر مبتلا به بیماری‌های مؤثر در جذب منیزیم (مثل دیابت) باشید، اهمیت زیادی دارد. همچنین برای افزایش جذب این ماده معدنی می‌توانید با پزشک هم مشورت کنید.
بیشتر بخوانید: روش های افزایش جذب منیزیم کدامند؟
چه زمانی برای علائم کمبود منیزیم به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم کمبود منیزیم شدید مثل ضعف، بی‌حالی، تشنج، حالت تهوع، کاهش شدید اشتها یا گرفتگی عضلات داشتید که برطرف نمی‌شدند، حتما به پزشک مراجعه کنید؛ به‌خصوص اگر داروهای مؤثر در کاهش جذب منیزیم مثل داروهای ادرارآور، مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI)، برخی آنتی بیوتیک‌ها یا داروهای شیمی‌درمانی مصرف می‌کنید. همچنین اگر دچار دیابت یا بیماری‌های گوارشی هستید هم این علائم را جدی بگیرید.
اگر دچار لرزش، تشنج، گیجی شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ضربان قلب ناهماهنگ شدید، فورا به مراکز درمانی مراجعه کنید.
جبران کمبود منیزیم با قرص جوشان منیزیم
در این مطلب به مهم‌ترین علائم کمبود منیزیم مثل گرفتگی عضلات، کاهش اشتها، درد و گزگز پا، خستگی شدید، فشار خون بالا و ریتم نامنظم قلب پرداختیم و گفتیم که برای از بین بردن علایم کمبود منیزیم چه کار کنید، چه چیزی مصرف کنید و چه زمانی باید علائم را جدی بگیرید و به پزشک مراجعه کنید.
برای جلوگیری از کاهش و جبران کمبود این ماده معدنی، می‌توانید مکمل جوشان منیزیم ویوا آپ را مصرف کنید که حاوی دوز استاندارد این ماده معدنی است و به دلیل انحلال در آب، به‌خوبی جذب میشود.
سؤالات متداول درباره کمبود منیزیم
نشانه کمبود منیزیم چیست؟
کاهش اشتها، خستگی مفرط، ضعف عضلانی، لرز، حالت تهوع و گرفتگی عضلات نشانه کمبود منیزیم است.
کمبود منیزیم چه علائمی دارد؟
کمبود این ماده معدنی خود را با علائمی مثل کاهش اشتها، حالت تهوع، استفراغ، خستگی، ضعف و گرفتگی عضلات نشان می‌دهد.
شایع‌ترین علائم کمبود منیزیم چیست؟
از شایع‌ترین علائم کمبود منیزیم می‌توان به گرفتگی یا اسپاسم عضلانی، خستگی، ضعف، سردرد، تحریک‌پذیری، اختلال خواب، یبوست، حالت تهوع و کاهش اشتها اشاره کرد.
وقتی منیزیم بدن کم باشد چه میشود؟
در صورت کاهش منیزیم در بدن، تعادل الکترولیت‌های مهمی مثل کلسیم و پتاسیم به هم می‌خورد، پیام‌های عصبی به‌درستی مخابره نمی‌شوند و مشکلاتی مثل خستگی و ضعف عضلانی رخ می‌دهد.
کمبود منیزیم در بدن چه عوارضی دارد؟
علائم کمبود منیزیم شدید شامل گزگز دست و پا، گرفتگی عضلات، لرز، تشنج، حرکات غیرعادی چشم، تغییر خلق‌وخو و کما میشود. در موارد خفیف‌تر، ضعف، خستگی، حالت تهوع، استفراغ و کاهش اشتها رخ می‌دهد.
آیا گرفتگی عضلات نشانه کمبود منیزیم است؟
گرفتگی عضلات پا در خواب یا غیر از آن، یکی از علایم کمبود این ماده معدنی است. این وضعیت منجر به افزایش کلسیم در سلول‌های عضلات و تحریک بیش از حد آن‌ها میشود.
آیا کمبود منیزیم روی خواب تأثیر دارد؟
کمبود منیزیم و خواب بی‌کیفیت ارتباط غیرمستقیم دارند. کمبود این ماده معدنی با تغییرات خلق‌وخو، اضطراب و استرس مرتبط است که روی کیفیت خواب تأثیر می‌گذارند. مصرف منیزیم به میزان کافی، با آرام کردن بدن و عضلات به خواب بهتر کمک می‌کند.
آیا کمبود منیزیم باعث خستگی میشود؟
بله. کمبود این ماده معدنی پیام‌های عصبی ارسالی از عضلات به مغز را مختل می‌کند و با کاهش پتاسیم در عضلات، ضعف و خستگی عضلانی را در پی دارد.
آیا کمبود منیزیم باعث پرش عضلات میشود؟
بله. منیزیم در تنظیم انقباض عضلات اثرگذار است و کمبود آن منجر به پرش و گرفتگی عضلات میشود.
آیا کمبود منیزیم باعث گزگز دست و پا میشود؟
کمبود این ماده معدنی تعادل الکترولیت‌های مهم مثل کلسیم و پتاسیم را برهم میزند و باعث گزگز دست و پا میشود.
آیا کمبود منیزیم باعث سرگیجه میشود؟
کمبود منیزیم در برخی افراد با سرگیجه و سبکی سر همراه است؛ اما سرگیجه علامت اختصاصی این اختلال نیست.
